Yanıklarda İlk Yardım
Yanmalar ve üzerine su dökülerek haşlanmaları tanımak için temel bilgiler; yanık, kendisini meydana getiren fiziksel etkenin adıyla anılır: Sıcak su yanıkları, sıcak buhar yanıkları, sıcak yüzey yanıkları (soba, ütü…), alev yanıkları (ocak, mangal), elektrik yanıkları ve kimyasal maddelerin meydana getirdiği yanıklar gibi.
Yanığı oluşturan fiziksel etmenin vücutta meydana getirdiği hasar, deri, deri altı, daha derindeki kas ve kemiklerin olaydan zarar görmesiyle son bulur. Bu tahribin oluş şiddeti, etkenin enerji olarak yoğun oluşumuna ve etkenin vücuda temas süresine göre değişiklik göstermektedir.
Yanığın derinliğinin yanında, yanık yüzeyinin genişliği de ilk yardım için oldukça önemlidir. Yanık yüzeyinin genişliği yaralının hayatta kalma şansı ile doğrudan orantılıdır denebilir. Bebeklerde %10, erişkinlerde %20′den geniş yanıklar muhakkak yataklı kurumlarda tedavi edilmelidir.
Yanık, insanı dış etkilerden ve bakterilerden koruyan bir organı, deriyi devre dışı bıraktığı için hastalar kolayca enfeksiyon kapma tehlikesiyle yüzyüze gelirler. Yanık yüzey bakteriler tarafından kısa sürede kaplanır ve yara kolaylıkla iltahaplanır. Bu bölgede mikroplardan açığa çıkan zehirli maddeler tüm vücuda yayılarak hastaların vücut dirençlerinin kırılmasına ve ağır bir sistematik iltahap tablosunun ortaya çıkmasına neden olur. Diğer taraftan bu açık yüzeyden dışarı sızan serum, vücut sıvılarının süratle azalmasına yol açar. Vücutta kaybolan gündelik sıvı miktarı, yanık yüzeyinin genişliğine bağlıdır ve yaklaşık 1 ila 9 litre arasında değişir. Bu açığın kapatılmaması, dolaşımın zayıflamasına ve böbreklerin iflasına yol açarak ölüme sebep olur.
1. Derece Yanıklar
Deri yüzeysel olarak yanıktan etkilenir. Tüm deri katları olaydan tam manasıyla zarar görmez. Gözle bakıldığında derideki kızarıklıklar görülebilir. Uzun süre güneşte yatan bir insanın derisinin kızarmasını 1. derece yanıklara örnek olarak verebiliriz.
2. Derece Yanıklar
2. dereceden yanık derinin en üst tabakası ve ortalama 1,5 mm kalınlığındaki epidermis tabakasının tamamen harap olması anlamına gelmektedir. Bu tür yanıklarda, deri yüzeyinin hemen altında toplanan serum sızıntısı, içi sıvı dolu kabarcıklar oluşturur. Bu sıvı tabakasını örten zar, tamamen ölmüş deriden oluşmaktadır.
3. Derece Yanıklar
Derinin tüm katmanlarının ısıl etken nedeniyle tamamen tahrip olması demektir. Bunlar ciddi hasar vermektedir. Yanığı doğuran etkenin deriyle temas süresinin uzun olduğu anlaşılır. Bölge bu nedenle tamamen kömürleşir. Yara içine bakıldığında kasların ortaya çıktığı, bazen kemiklerin bile kömürleştiği görülebilir.
Güneş Yanıkları
Güneş yanıkları yalnız güneş ışınları ile olmaz, bazı güzellik salonlarında cildi esmerleştirmek için yapılan -UV- radyasyonları (solaryum) ile de bu yanıklar oluşabilmektedir.
Derinin kısa süreli olarak güneş ışınlarına maruz kalması bazı vitaminlerin oluşmasına ve kemiklerin sağlıklı büyümesine yarar.
Uzun süreli güneş ışınına maruz kalmak deri kanserine, derinin erken yaşlanmasına neden olur. Güneş ışınlarına ulturaviyole -UV- ışınları denir.
İki tür UV ışını vardır:
UV-A denen ışın, solaryumlarda kullanılır. Ancak bu ışınlar diğerlerinden daha derin katlara nüfus eden deri kanserine, deri yaşlanmasına, gözlerin zedelenmesine ve derinin bağışıklık direncinin azalmasına sebep olur.
UV-B denen ışın deri kanseri yapan ve deriyi yakan ışın türüdür.
Yanmalar ve Haşlanmalarda alınması gereken önlemler:
*Kibrit, çakmak, ateş yakma gereçlerini ortada bırakmayın.Özellikle çocuklardan uzak tutun.
*Devamlı sıcak suyunuz varsa derecesini genel olarak 50 ° C den yukarıya ayarlamayın.
*Isıtıcıların etrafına direkt teması engelleyen barikatlar koyun.Not:Elektrikli soba kullanıtorsanız önüne bir miktar su koymanız nem oluşturacaktır.
*Sıcak sıvıları çocuklardan uzak tutun.
*Bebeğe mama verirken yemeğin sıcaklığını, yıkarken de suyun sıcaklığını kontrol edin.
*Ocak üstündeki tava saplarını, çocukların erişemeyeceği şekilde yerleştirin.
*Yatakta sigara içmeyin.
*Sıcak tencere ve su kaplarını tezgahların kenarına koymayın.
*Kullandığınız güneş yağının -UVA- ve -UVB- ışınlarını tamamen engellediğinden emin olun.
*Satın aldığınız güneş gözlüğünün UV ışınlarını engelleyip engellemediğini öğrenin.
*Evde daima dolu bir yangın söndürücü bulundurun.
Yanmalar ve Haşlanmalarda yapılması gerekenler:
*Yanık yere elle dokunmamaya çalışın.
*Yanığın derecesini saptayın1., 2., 3. dereceden yanıklar)
*Yanık bölgesini steril olduğunu bildiğiniz bir pansuman malzemesi ile örtün.
*Sadece kızarıklık varsa, yanığı bol su ve sabunla yıkayın .
*Ciddi yanıkları evde tedavi etmekten kaçının .
*Tam teşekküllü bir hastanenin acil merkezine başvurun
*Acil ambulans isteyin (112)
*Kazaya uğrayan kişiyi, aşırı sıcak ve aşırı soğuk ortamda tutmayın.
*Tetanoz aşısı yaptırmayı unutmayın.
Yanmalar ve haşlanmalarda yapılmaması gerekenler:
*Yanık yüzeyini direkt buzla temas ettirerek soğutmaya kalkışmayın
*2. derece yanığı dezenfektanla temizlemeye çalışmayın (alkol, tentürüdyot, savlon)
*Yoğurt, yağ, sabun, diş macunu, yağlı kremler vb. yabancı maddeler sürmeyin.
*İçi sıvı dolu kabarcıkları patlatmayın.
*Eczane ve pansumancıya gitmeyin,yanıklarda önce doktora gidin.
*Yanık yüzeyine üflemeyin.
*Yanık yüzeyine çıplak el, parmak gibi mikropsuz olduğundan emin olmadığınız şeyleri temas ettirmeyin.
*Yanık yüzeylere yapışan kumaş vb. şeyleri kazıyıp kaldırmaya çalışmayın.
*Yanık tedavisini evde yapmaya kalkışmayın.
