Küçük bir insan düşünün. Enerji dolu, meraklı, her köşesi keşif bekleyen bir dünya. Sonra bir sabah, onu anaokuluna bırakırsın. Peki bu ne anlama geliyor? Onu hayata mı hazırlıyorsun, yoksa içindeki o eşsiz yaramazlığı, o doğal dürtüyü törpülemeye mi başlıyorsun?
Ebeveyn olarak hepimizin ortak bir kaygısı var: Çocuğumuzun en iyisini alması. En iyi eğitimi. En iyi başlangıcı. Ve anaokulu, bu ‘en iyi’nin ilk adımı gibi görünüyor, değil mi? Ama bu ‘en iyi’ tanımı, neyi içeriyor, neyi dışarıda bırakıyor?
Oyunun Gücü ve Sınırlı Zamanlar
Bir zamanlar anaokulu, oyun demekti. Kum havuzları, renkli bloklar, bitmek bilmeyen hayali maceralar. Öğrenme, kendiliğinden oluyordu. Gözlemliyorduk, taklit ediyorduk, düşüyorduk, kalkıyorduk. Oysa oyun, çocuğun doğal dili. Hayatı anlama, sorun çözme, sosyal beceriler kazanma yolu. Kendi kurallarını koyduğu, kimsenin ‘doğru cevap’ beklemediği o sihirli alan.
Şimdi durum biraz farklı. Modern anaokulu programları, sanki birer mini müfredat. Erken okuma yazma, temel matematik, hatta yabancı dil. Bunlar kötü şeyler mi? Elbette hayır. Ama ne zaman? Nasıl? Ve en önemlisi, neyin yerine?
Bir çocuk, dört ya da beş yaşındayken, gerçekten oturup harfleri sıraya dizmek zorunda mı? Yoksa parkta koşup, ağaçlara tırmanıp, bir böceğin peşinden gitmek onun için daha mı öğretici? (Belki de ben biraz eski kafalıyım ama öyle hissediyorum.) Çamurla oynamak, bir dünya kurmak değil mi aslında? İşte burada anaokulu ve çocuk gelişimi arasındaki o ince çizgi bulanıklaşıyor.
Giderek daha yapılandırılmış, daha akademik bir ortam görüyoruz. Her dakikanın planlandığı, her aktivitenin bir ‘çıktısı’ olduğu bir yer. Peki, o kendiliğinden gelişen yaratıcılık, o boş zamanlarda filizlenen hayaller ne olacak? Onlara yer kalıyor mu?
Yaramazlık, Yaratıcılığın Diğer Adı mı?
Gelelim yaramazlığa. Bir çocuğun yaramazlığı, çoğu zaman bizi rahatsız eden bir durum. Ama aslında bu, merakın, enerjinin, sınırları test etme isteğinin bir dışavurumu değil mi? Sıraya girmeyi reddetmek, kendi oyununu kurmak, boyaları karıştırmak, sessiz kalmamak…
Bu durum, yetişkinlerin 'düzen' anlayışına uymayan bir davranış mı sadece? Yoksa içindeki o özgür ruhun, o eşsiz bireyselliğin kendini ifade etme çabası mı? Bazen bir anaokulu, çocuğun bu tür doğal davranışlarını 'sorun' olarak etiketleyebilir. Onu 'ehlileştirmeyi', kalıplara sokmayı hedefler. Kurallara uymayanı, farklı olanı törpülemeyi.
Sizce bir çocuk, yaramazlık yaparken aslında ne öğreniyor? Sınırları test etmeyi mi? Kendi iç sesini dinlemeyi mi? Ya da sadece eğlenmeyi? Oysa yaratıcılık dediğimiz şey, çoğu zaman bu ‘yaramaz’ hallerden beslenir. Standartların dışına çıkmaktan, ‘doğru’ olandan sapmaktan.
Bir çocuğun, sınıfın sessizliğinde kendi kendine mırıldanması bir sorun mu? Yoksa o an içinde yeni bir dünya mı kuruyor? Bu tip davranışları bastırmak, belki de gelecekteki bir sanatçıyı, bir bilim insanını, kısacası farklı düşünen bir bireyi daha en başında durdurmak demek.
Dengeyi Bulmak: Mümkün mü?
Elbette anaokulu sadece 'ehlileştirme' yeri değil. Sosyalleşme, yeni arkadaşlar edinme, farklı yetişkin figürleriyle etkileşim kurma… Bunlar paha biçilmez deneyimler. Rutin kazanmak, paylaşmayı öğrenmek, beklemeyi anlamak… Evet, bunlar da önemli hayat becerileri. Bir çocuğun, bireysel kimliğini korurken, aynı zamanda topluma adapte olmasını sağlamak da bir gereklilik.
Peki bu 'hayata hazırlık' tam olarak ne anlama geliyor? Oturmayı bilmek mi? Çizgiden taşmamak mı? Yoksa eleştirel düşünmek, sorgulamak, kendi yolunu bulmak mı? Gerçek hayat, sadece kurallara uymaktan ibaret değil. Aynı zamanda risk almaktan, başarısızlıktan ders çıkarmaktan, farklı olmaktan da ibaret.
Doğru anaokulu seçimi, çocuğun içindeki kıvılcımı söndürmeden, onu besleyen olmalı. Merakını öldürmeden, yönlendiren. Ona bir şeyler öğretirken, aynı zamanda kendi kendine öğrenme alanları sunan. Bir çocuğun zihni, doldurulması gereken bir kova değil, tutuşturulması gereken bir ateştir, derler. Ben de buna inanıyorum.
İşte bu yüzden anaokulu ve çocuk gelişimi üzerine düşünmek, sadece bir yer seçmekten çok daha fazlası. Bu, çocuğumuzun gelecekteki 'ben'inin temellerini atmak demek. Ona kendi içindeki o eşsiz yaramazlığı yaşayabildiği, öğrenirken gülümseyebildiği bir ortam sunmak demek.
Belki de anaokulundan beklememiz gereken, çocuğumuzu bir sonraki eğitim seviyesine hazırlamak değil. Onu, kendi hayatına, kendi keşiflerine, kendi yaramazlıklarına hazırlamak. O küçücük ruhun, o eşsiz dünyanın kaybolmasına izin vermeden.
Anaokulu seçimi sadece bir müfredat seçimi değil. Çocuğunuzun gelecekteki 'ben'inin şekillenmesine dair bir karar. Doğru mu yapıyoruz? Sürekli sorgulamak zorundayız, bence. Unutmayın, en iyi anaokulu, çocuğunuzun yaramazlığını bir sorun değil, bir potansiyel olarak gören yerdir. Kendi içindeki o eşsiz yaramazlığı yaşayabildiği, öğrenirken gülümseyebildiği bir yer.
