Doktor bey, annem 70 yaşında ve son zamanlarda sanki daha sık unutmaya başladı. Bazen ben de anahtarımı nereye koyduğumu unutuyorum ama onda daha bir arttı gibi. Acaba bu normal yaşlılık süreci mi, yoksa hani şu 'demans' denen o kötü şeylerden mi, çok endişeleniyorum. Nasıl ayırabiliriz?

Sevgili hastamız, öncelikle bu konudaki endişenizi çok iyi anlıyorum. Yaş ilerledikçe sevdiklerimizde veya kendimizde gözlemlediğimiz unutkanlıklar hepimizin aklına benzer soruları getirir ve bu durum oldukça doğaldır. İçinizi rahatlatmak isterim ki, her unutkanlık ciddi bir sorunun habercisi değildir.

Aslında hepimiz yaşlandıkça beynimizin bilgi işleme hızında ve yeni anıları kaydetme kapasitesinde doğal bir yavaşlama yaşarız. Bu tıpkı gençken 100 metreyi daha hızlı koşarken, yaş ilerledikçe hızımızın azalması gibidir. İşte biz buna normal yaşlanmaya bağlı unutkanlık diyoruz. Bu tür unutkanlıklarda genellikle şunları görürüz:

• Bazen randevuları veya isimleri anlık olarak unutmak ama sonradan hatırlamak.
• Bazen kelimeleri bulmakta zorlanmak ama yine de konuşmaya devam edebilmek.
• Eşyayı yanlış yere koymak (ama sonra bulmak ve nerede olduğunu hatırlamak).
• Yeni bir şeyi öğrenmekte veya bir görevi tamamlamakta eskiye göre biraz daha yavaş olmak.
• Unutkanlıkların kişinin günlük yaşamını ciddi anlamda etkilememesi. Yani kişi kendi işlerini kendisi halletmeye devam edebilir.

Ancak, durum biraz daha farklılaştığında, yani unutkanlıklar kişinin günlük yaşam kalitesini ve bağımsızlığını etkilemeye başladığında, o zaman durum daha ciddi bir dikkat gerektirebilir. Buna hafif bilişsel bozukluk veya ilerleyen durumlarda demans (bunama) diyebiliriz. Bu durumlarda gözlemleyebileceğiniz bazı önemli farklar şunlardır:

• Yakın zamanda olan olayları, konuşmaları veya bilgileri tamamen unutmak ve hatırlayamamak. (Örn: Az önce kahvaltı yapıp yapmadığını unutmak.)
• Sık sık aynı soruları tekrarlamak.
• Yemek yapmak, faturaları ödemek gibi eskiden kolayca yaptığı günlük işleri yapmakta zorlanmak veya unutmak.
• Tanıdık yerlerde kaybolmak.
• Kişilik veya davranış değişiklikleri (sinirlilik, ilgisizlik gibi).
• Para yönetimi veya ilaç takibi gibi konularda zorluk yaşamak.
• Sosyal durumlardan veya hobilerinden çekilmek.

Peki, ne yapmalısınız?

Annenizin durumunu gözlemlerken, bu iki kategori arasındaki farklara dikkat etmeye çalışın. Unutkanlıkların ne kadar sıklıkta olduğu, ne tür şeyleri unuttuğu ve bu unutkanlıkların günlük hayatını ne kadar etkilediği çok önemli ipuçlarıdır. En önemlisi, eğer bu durumdan endişe duyuyorsanız veya belirtiler giderek artıyor ve yaşam kalitesini etkiliyorsa, lütfen vakit kaybetmeden bir nöroloji uzmanına başvurunuz. Erken teşhis, birçok durumda tedavi ve yönetimin en önemli anahtarıdır.

Doktorunuz gerekli muayeneleri ve testleri yaparak, annenizdeki durumun normal yaşlanma mı yoksa daha ciddi bir durumun belirtisi mi olduğunu en doğru şekilde belirleyecektir. Unutmayın, yalnız değilsiniz ve bu süreci birlikte yönetebiliriz.