Benim ufaklık sürekli tablette. Bizimkiler de 'otistik spektrum'a girer mi diye korkuyor. Hani o ışık falan beyin gelişimini 'nöroplastisite'yi bozuyor muymuş? Yani o kadar çok şey okudum ki... Bir de 'dopamin detoksu' falan diyorlar, çocuklara da yapmalı mı? Çok mu bağımlı olur şimdi bu çocuk?

Ekran süresi ve çocuk gelişimi hepimizin gündeminde. Otistik spektrum bozukluğu, genetik ve beyin gelişimiyle alakalı bir durum. Ekranlar direkt otizme yol açmaz. Ama evet, aşırı ekran maruziyeti bazı gelişimsel gecikmelere neden olabilir. Çocuğun sosyal etkileşimini, dil gelişimini ve hayal gücünü baltalar. Bu da bazen otizm benzeri davranışlar ortaya çıkarır, ama bu gerçek otizm değil.

Beyin gelişimi dediğin o ‘nöroplastisite’ durumu, doğru kullanılmış bir terim. Çocuk beyni çok esnek, sürekli öğrenir ve değişir. Fazla ekran, beynin dikkat, odaklanma ve dürtü kontrolü gibi alanlarını olumsuz etkiler. Kısa süreli, hızlı uyaranlara alışan beyin, gerçek hayattaki daha yavaş ve karmaşık etkileşimleri işlemekte zorlanır. Bu da dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü gibi sorunlara yol açar.

‘Dopamin detoksu’ yetişkinler için ortaya çıkan bir konsept. Çocuklar için asıl mesele, ekranı yasaklamak değil, dengeyi kurmak. Dijital bağımlılığın önüne geçmek için şunlar önemli:

• Sınır koy: Yaşa uygun süreler belirle. Mesela 2 yaş altı hiç ekran olmamalı. Daha büyükler için günlük 1-2 saat yeterli.
• Kaliteli içerik seç: Eğitici, etkileşimli ve şiddet içermeyen uygulamalar, oyunlar öncelikli olsun.
• Alternatifler sun: Dışarıda oynamak, kitap okumak, resim yapmak gibi fiziksel ve yaratıcı aktivitelere teşvik et.
• Ortak zaman geçir: Ekran karşısında da olsa, çocuğunla birlikte etkileşimli vakit geçir. Pasif izleyici olmasın.
• Kendin örnek ol: Sen de sürekli telefonunda değilsen, çocuk da seni taklit eder.

Çocuğun gerçekten bağımlılık belirtileri gösteriyorsa—yani ekran elinden alındığında aşırı tepki veriyor, diğer aktivitelere ilgisini kaybediyor, uykusu bozuluyor, sosyal becerileri geriliyorsa—bunu ihmal etme gel bir bakalım. Erken müdahale çok fark yaratır.